Lærdómur heldur heilanum heilbrigðum

Taugalíffræðingar við University of California Irvine hafa birt fyrstu handbæru sannanirnar á því að lærdómur haldi heilanum heilbrigðum. Sem leiðir til þess að hugræn þjálfun getur minnkað slæm áhrif öldrunnar á minnið og hugann.

Þau notuðu nýstárlega myndræna aðferð til þess að rannsaka minnið. Rannsóknarhópurinn var leiddur af Lulu Chen og Christine Gall, hópurinn fann út að venjulegt nám virkjar tauganema sem halda virkni heilafrumna í góðu ástandi.

“Niðurstöðurnar staðfesta mikilvæg tengsl milli náms og heilavaxtar og sýna fram á leiðir þar sem við getum mögulega magnað þessi tengsl með framtíðar meðferðum,” sagði Chen, útskrifaður rannsakandi í líffæra- og taugalíffræði.

Auk þess að uppgötva það að heila starfsemi virkji BDNF viðbrögð á stöðum þar sem taugafrumur þróa taugamót, hafa rannsakendur komist að því að þetta ferli er skylt námtengdum hljóðföllum heilans, svokölluðum Þeta hljóðföllum (theta rhythm), sem eru ómissandi við kóðun nýrra minninga.

Þeta hljóðföll eiga sér stað í drekanum(partur heilans) og þau felast í því að fjölmargar taugafrumur virkjast í takt sem samsvarar þrisvar til átta sinnum á sekúndu. Þessi hljóðföll hafa verið tengd langtíma eflingu heilans, semsagt frumu-kerfinu að baki námi og minni.

Við rannsókn á nagdýrum fann hópurinn út að bæði óskipulagt nám og gervibeiting þetu hljóðfalla kveiktu á BDNF viðbrögðum við uppruna taugamóta.

Flestir fæddir á þessari öld munu ná 100 ára aldri

Flest börn fædd í ríkum löndum á þessari öld munu þrauka fram á 100 ára afmælið sitt, þetta kemur fram í nýrri rannsókn. Danskir sérfræðingar benda á að nú lifi fólk um það bil 3 áratugum lengur en það gerði hér áður fyrr. Til mikillar furðu virðist ekkert lát á þessari þróun.

Í grein sem birtist í læknisfræði tímaritinu Lancet fyrir skömmu segir að öldrun sé breytanlegt ferli.

James Vaupel frá Max Planck stofnuninni í Þýskalandi og samstarfsmenn í Danmörku skoðuðu rannsóknir sem voru gefnar út á heimsvísu árin 2004-2005 um málefni tengd öldrun. Þeir fundu það út að lífslíkur eru að aukast jafnt og þétt í flestum löndum heimsins, jafnvel fram yfir það sem vísindamenn töldu áður mögulegt. Til dæmis í Japan, sem er með hæstu lífslíkurnar, er vænst þess að meira en helmingur allra kvenna sem eru yfir 80 ára munu ná 90 ára aldri.

“Framfarir í heilsugæslu leiða til sífellt hægari öldrunar, sem storkar þeirri hugmynd að það sé eitthvert þak á hámarksaldri mannfólks,” sagði David Gems, öldrunar sérfræðingur  við University College í London. Gems var ekki viðriðin rannsóknirnar en er að rannsaka lyf sem lengja líf músa, sem gætu einn daginn lengt líf mannfólksins.

“Rannsóknir á músum í tilraunastofum, meðal annars okkar, segja til um að ef þú nærð að hægja örlítið á öldrun mun það hafa sterk varnaráhrif,” sagði hann. “Tafla sem gæti hægt á öldrun myndi virka sem vörn gegn heilum haug af aldurstengdum sjúkdómum.”

Á meðan kvillar í öldruðum eins og hjartasjúkdómar, krabbamein og sykursýki eru að aukast, þá eru framfarir í læknisfræði samt að lengja tímann sem fólk getur verið virkt í samfélaginu. Offitu vandamálið gæti hinsvegar flækt málin. Aukin þyngd gerir fólk veikara fyrir sjúkdómum og gæti aukið líkur þeirra til þess að deyja.

Í Bandaríkjunum sína gögn frá 1982- 2000 fram á mikla fækkun allskonar kvilla nema þróunin virðist vera að snúast við, líklega vegna offitu.

Hækkandi hlutfall aldraðs fólks í heiminum mun leiða til þess að við þurfum alvarlega að hugsa um aðferðir til þess að framfleyta þessum aukna fjölda aldraðs fólks.

Physorg.com fjallaði um málið

Nýjar vísbendingar í leitinni að eilífri æsku

Öldrun gæti vel verið óstöðvandi, en 2 nýjar rannsóknir á músum og öpum benda til þess að við getum að minnsta kosti frestað öldruninni og þær gefa okkur sýn á hvernig lyf gegn öldrun gætu verkað.

“Þú vilt eitthvað sem er að fara gefa þér 10 auka ár af tiltölulega góðri heilsu í stað 10 ára af breyskleika.” sagði Matt Kaeberlein, lífefnafræðingur við Washington Háskóla í Seattle, sem rannsakar öldrun, en hann tók þátt í hvorugri rannsókninni.

Vísindamenn hafa enn ekki rekist á það lyf sem seinkar öldrun, en rapamycin, lyf sem nú þegar er notað til þess að bæla niður ónæmiskerfið í líffæraþegum kemst nálægt því. Í tilraunum sem gerðar voru í þrem aðskildum rannsóknarstofum kom í ljós að mýs sem byrjuðu að fá lyfið seinni part lífsins lifðu lengur en önnur nagdýr í sömu aðstöðu.

Óvænt uppgötvun

Vísindamönnunum, stjórnað af David Harrison við Jackson Rannsóknarstofuna í Bar Harbor, Maine, ætluðu upphaflega að byrja gjöf á rapamycin við miðjan aldur músana. En vegna vandræða sem komu upp við framleiðslu fóðursins með réttu magni af lyfinu seinkaði því, hundruðir músa byrjuðu ekki á lyfjagjöfinni fyrr en um 600 daga aldur, það samsvarar 60 manns árum. Einkennin komu sterkt fram ef byrjað var á þessum tíma.

Mýs á rapamycin, voru fyrst uppgötvaðar á Páskaeyju, þar lifa mýs 10% lengur en annars staðar í heiminum. En þar borðuðu mýsnar sveppi sem innihéldu efnið.

Kaeberlein sagði að markmið lyfsins væri að lengja lífið: “Algjörlega það sem maður vill fá úr lyfi gegn öldrun.”

Rapamycin er ekki fullkomið, en er samt sem áður mjög gott fyrir líffæragjöf því það hægir á fjölgun ónæmisfrumna og hindrar því að líkaminn hafni líkamsvefjum eftir líffæra- eða vefjagjöf. Vísindamenn verða að komast að því hvort minni skammtar af lyfinu geti seinkað öldrun en samt látið ónæmiskerfið í friði.

Aðhald í inntöku fæðu

Lyfjafyrirtæki gætu lagt vinnu í að finna upp lyf sem verkar á sama líffræðilega hátt og rapamycin. Sú verkun kallast TOR og hefur áhrif á næringarupptöku frumna og fleira.

Vísindamenn höfðu áður tengt TOR við hægða öldrun sem fékkst með þrengdu mataræði og hafði sést hjá nokkrum dýrategundum. Nú í annari tilraun hafa komið fram sönnunargögn sem benda til þess að takmörkun kaloría hefur einnig áhrif á öldrun prímata.

Í tæp 20 ár hefur Richard Weindruch, líffræðingur við Wisconsin Háskólann í Madison og hans teymi fylgst með 76 rhesus macaques((rhesus monkey)apar), helmingurinn inntók 30% minna af kalóríum og var byrjað um það leiti sem aparnir urðu fullorðnir. Í dag eru 37 prósent dýranna sem voru á takmörkuðu mataræði lifandi en aðeins 13 prósent þeirra sem átu eins og þeir vildu.

“Þetta bendir til þess að takmörkun kaloría sem hefur einnig verið könnuð í músum, flugum og ormum eigi vel við prímata líka.” Sagði Weindruch.

Sinclair tjáði okkur: “Þetta er komið að þeim tímapunkti að ef takmörkun á innbyrgðum kaloríum hjá mönnum lengir ekki lífið þá erum við frábrugðin öllum á plánetunni.”

Heilbrigð öldrun

Aparnir á takmarkaða fæðinu lifðu ekki bara lengur heldur leiddi þetta einnig til heilbrigðara lífs. Þeir voru ólíklegari til að fá hjartasjúkdóma, krabbamein, taugahrörnun og sykursýki. Aparnir báru aldurinn líka mun betur sagði Ricki Colman, einn af meðlimum hópsins. “Feldur þeirra glansar meira; Þeir eru unglegri að sjá.”

Megum við eiga von á því að lyf tengt rapamycin muni verða þróað og prófað til að finna lengra líf og stuðla að heilbrigðari öldrun.

Heimildir (mýs): Nature (DOI: 10.1038/nature08221)
Heimildir (apar): Science (DOI: 10.1126/science.1173635)

Stuðst við [New Scientist]

Tengdar greinar: Melatónín: Brunnur eilífðar æsku?

Rannsókn finnur 4 hluti sem halda gömlum heilum skörpum

Sumt fólk virðist geta haldið vitinu langt fram eftir aldri. En hvert er leyndarmálið?

Ný rannsókn sýnir fram á nokkra þætti sem gætu leitt til skarpari huga seinna meir í lífinu, en þeir eru hreyfing, menntun, reykleysi og virkt félagslíf.

Þrátt fyrir að aðrar rannsóknir hafi sýnt fram á að erfðir spili hlutverk í því hvort fólk fái vitglöp, þá bendir þessi nýja rannsókn á græðandi leiðir sem auka líkurnar á því að heilinn haldist heilbrigður og minnið skarpt til framtíðar.

Í rannsókninni voru vitsmunir 2.500 einstaklinga frá aldrinum 70 til 79 ára kannaðir í 8 ár. Meira en helmingur þátttakenda sýndi fram á eðlilega aldurstengda hnignun á starfsemi heilans og 16 prósent sýndu fram á talsvert mikla hnignun á meðan rannsókninni stóð. En 30 prósent þátttakenda létu ekki í ljós neina hnignun á vitsmunum sínum, og sumir stóðu sig meira að segja betur á prófunum.

Rannsóknarteymið hóf athugun á því hvað bar af sér þennan breytileika.

ÆFINGAR: Þeir komust að því að fólk sem stundaði líkamsrækt, hóflega eða hraustlega, að minnsta kosti einu sinni í viku var 30 prósent líklegra til að viðhalda skörpum huga heldur en þeir sem ekki hreyfðu sig jafn oft.

MENNTUN: Fólk með að lágmarki háskólamenntun var næstum því þrefalt líklegra til þess að halda vitsmunum sínum í lagi heldur en þeir sem voru án þeirrar menntunar. Og þeir sem voru með níundu gráðu lestrarhæfileika voru næstum fimmfalt líklegri til þess að halda vitinu (framkvæmt var sérstakt próf í því að bera kennsl á orð til þess að flokka þátttakendurna eftir læsi.)

REYKLAUSIR: Einnig var tenging á milli reykinga og heilastarfsemis á eldri árum. Reyklausir voru allt að helmingi líklegri til þess að halda huganum skörpum heldur en þeir sem reyktu.

FÉLAGSLÍF: Að lokum kom í ljós að virkt félagslíf getur líka verið gott fyrir hugann. Rannsóknin leiddi í ljós að þátttakendur sem stunduðu sjálfboðastarf, unnu eða bjuggu með einhverjum öðrum voru 24% líklegri til þess að halda virkni vitsmuna sinna.

“Stór hluti þessara þátta er hegðun sem fólk getur breytt,” sagði Alexandra Fiocco, stjórnandi rannsóknarinnar og rannsóknarmaður við Háskólann í Kaliforníu, San Francisco. “Uppgötvun þessara þátta er tengjast viðhaldi hugans geta verið mjög nytsamlegir við það að koma í veg fyrir eða hægja á vitglöpum.”

Niðurstaðan var gefin út í júní útgáfu Neurology.

Rannsóknin styður fyrri rannsóknir sem bent hafa á hreyfingu sem leið til að verja heilann og koma í veg fyrir vitræna sjúkdóma. Æfingar setja álag á líkamann og fá hann til þess að setja á stað vaxtarferli sem getur styrkt taugar og haldið þeim heilum.