NASA hefur líklega fundið 600 milljónir tonn af vatnsís á norðurpól tunglsins

Með því að nota gögn frá ratsjá NASA sem er innbyggð í  indversku geimflaugina Chandrayaan-1 þá hafa vísindamenn numið vatnsís nærri norðurpól tunglsins. Þeir fundu 40 litla gígi með vatnsís. Gígarnir eru frá 2-15 kílómetrum í þvermál. Þó heildarmagn ís velti á þykkt hvers gígs þá er það metið svo að það séu að þar sé að finna að minnsta kosti 600 milljón tonn af ísvatni. Talið er að þetta mikla magn vatns gæti einn daginn nýst til að framleiða súrefni eða viðhalda tunglstöð.

Ratsjáin sem kallast Mini-SAR sendi vinstri-skautaðar útvarpsbylgjur út til að mæla yfirborðs grófleika tunglsins. Á meðan slétt yfirborð sendir frá sér andstæðar hægri skautaðar bylgjur þá sendir gróft yfirborð frá sér vinstri skautaðar bylgjur.

Vatnsís sendir einnig frá sér vinstri skautaðar bylgjur. Mini-SAR mælir hlutfallið á milli skautunar útvarpsbylgnanna. Hinsvegar getur hlutfall skautunarinnar ekki á eigin spýtur greint á milli grófra svæða og svæða með vatnsís.

Norðurpóls gígarnir höfðu hærra hlutfall vinstri skautaðra bylgna að innan en á brúnunum. Það bendir til að efni innan í gígnum frekar en yfirborðsgrófleiki olli þessu. Samkvæmt NASA þyrfti vatnsísinn að vera frekar hreinn og að minnsta kosti einhverjir metrar á þykkt til að senda frá sér þetta merki.

Í nóvember þá klessti NASA geimfari í Cabeus gíginn og þó áreksturinn hafi ekki verið jafn tilkomumikill að sjá og margir höfðu vonast til þá fundust þar sönnunargögn um vatn.

[Unnið uppúr fréttum af síðum NASA og Wired.com]

Fágæt skosk steind gæti bent til lífs á Mars

Hópur vísindamanna frá NASA er að leita að vísbendingum um líf á Mars í leirsteind sem finnst aðeins í Aberdeenshire í Skotlandi.

Vísindamennirnir eru að skoða steina sem innihalda ljósrauða steind sem kallast  Macaulayite, sem hefur  aðeins fundist í Aberdeenshire. Vísindamennirnir telja að Macaulaytie gæti einnig verið steindin sem ber ábyrgð á rauða litnum á Mars.

Macaulayite fannst fyrst seint á 8. áratugnum. Það er járn lagsílikat sem finnst aðeins í Aberdeenshire.

Talið er að macaulayite myndaðist vegna veðrunar á graníti í nálægð við vatn í hitabeltislofstlaginu sem var til staðar á svæðinu fyrir seinustu ísöld. Macaulayite er fín kornótt steind sem inniheldur vatn sem er bundið við innra yfirborð þess, þannig að af tilvist þess á Mars er staðfest, þá myndi það þýða að vatn hefur einnig verið til staðar, þ.a.l. að plánetan gæti hafa haldið uppi lífi.

Sérfræðingur um Mars frá SETI (Search for Extra-Terrestrial Intelligence), Dr. Janice Bishop, sagði að öll lífsform sem við þekkjum þurfa vatn á vökvaformi, þannig að ef Mars hefði eða hefur vatn, þá eru líkurnar á að líf hafi birst þar mun meiri.

Flaugar sem hafa lent á Mars hafa hingað til aðeins gefið takmörkuð gögn um rauðu plánetuna. Dr. Steve Hillier við Macaulay stofnunina sagði að NASA hefði beðið um sýni af steinum svo þau gætu borið þá saman við steindir sem finnast á Mars. Ef Macaulayite finnst á Mars, þá bendir það til að vatn í vökvaformi hafi verið til staðar á yfirborði plánetunnar.

Sýni af steindinni hafa verið sent á tilraunastofu NASA í Kaliforníu, þar sem verið er að prófa þau.

[Heimild: PhysOrg]

Nýlega fundin stjarna ein sú heitasta í Vetrarbrautinni

Stjörnufræðingar við háskólann í Manchester hafa uppgötvað eina heitustu stjörnu Vetrarbrautarinnar með yfirborðshita uppá u.þ.b. 200.000 gráður, 35 falt heitar en á sólinni.

Þrátt fyrir margar tilraunir stjörnufræðinga um allan heim, þá hefur hin dularfulla deyjandi stjarna í miðri Bug hringþokunni – ein bjartasta og fallegasta hringþokan – aldrei sést áður.

„Það var svona erfitt að finna þessa stjörnu vegna þess að hún er falin bakvið ský af ryki og ís í miðri hringþokunni“, útskýrði prófesorinn Alber Zijilstra við háskólann í Manchester.

„Hringþokur eins og ‚Bug‘ myndast þegar deyjandi stjarna losar sig við mikið af gasi sínu aftur útí geim og eru meðal fallegustu fyrirbæranna á næturhimninu.“ Okkar eigin sól mun gera þetta eftir 5 milljarða ára. ‚Bug‘ hringþokan, sem er um það bil 3500 ljósár í burtu í stjörnumerkinu sporðdrekanum, er ein mikilfenglegasta hringþokan.“

Með því að nota nýendurbætta Hubble geimsjónaukann þá gat hópurinn náð einkar fallegum myndum af hringþokunni. Myndirnar voru enda teknar til að sýna getu Hubble eftir endurbæturnar.

Stjörnufræðingarnir urðu síðan hissa þegar myndirnar sýndu óvænt týndu miðstjörnuna.

Prófessor Zijlstra sagði: „Það er gríðarlega mikilvægt að skilja hringþokur eins og ‚Bug‘ hringþokuna, þar sem þær eru mikilvægar í okkar eigin skilningi á jörðinni“.

Það er vegna þess að efnin sem eru lífinu nauðsynleg, sérstaklega kolefni, framleiðast inní stjörnum, og losna út sem partur af þessum hringþokum.

Plánetur eins og jörðin myndast úr rykeindum, sem einnig myndast inní hringþokum. Skýið af ryki og ís í ‚Bug‘ hringþokunni inniheldur efnin í framtíðarkynslóðir plánetna.

Stjörnur losa sig við um 80% af massa sínum þegar þær eru loksins búnar með eldsneyti sitt. Það efni fer síðan í næstu kynslóð af stjörnum og plánetum.

[Heimild: University of Manchester]

[Stærri Mynd]

Skapa svarthol stjörnuþokur?

Hvort kemur á undan, ofurmassamikil svarthol sem draga í sig efni eða stjörnuþokurnar þar sem þær halda sig? Alveg ný atburðarrás hefur komið frá nýlegum athugunum á svartholi án heimilis: svarthol gætu verið að ‚byggja‘ sínar eigin stjörnuþokur. Þetta gæti verið athugunin sem gerir það að verkum að við skiljum hvers vegna massi svarthola er meiri í stjörnuþokum með fleiri stjörnum.

„Hænan eða eggið spurningin um hvort stjörnuþokur eða svarthol þess koma á undan er eitt af mest ræddu málefnunum í geimeðlisfræði í dag,“ sagði aðalhöfundurinn David Elbaz, „Rannsókn okkar bendir til að ofurmassamikil svarthol geti sett af stað myndun stjarna, og þannig ‚byggt‘ þeirra eigin stjörnuþokur. Þessi tenging gæti einnig skýrt hvers vegna stjörnuþokur með stærri svartholum hafa fleiri stjörnur.“

Til að komast að þessari óvenjulegu niðurstöðu, þá gerði hópur stjörnufræðinganna viðamiklar athuganir á sérstöku viðfangsefni, nálæga dulstirninu HE0450-2958, sem er staðsett í um það bil 5 milljarða ljósára fjarlægð.

Þar til nú var talið að stjörnuþokur dulstirna væru faldar bakvið mikið magn geimryks, þannig að stjörnufræðingarnir notuðu mið-innrauða skynjara á VLT sjónauka ESO fyrir athuganirnar. Á þessum bylgjulengdum skína rykský mjög bjart og þess vegna er auðvelt að nema þau. „Með því að athuga á þessum bylgjulengdum þá gátum við fundið ryk sem faldi stjörnuþokuna,“ sagði Knud Jahnke, sem leiddi athuginina við VLT. „Hinsvegar þá fundum við ekkert ryk. Hinsvegar uppgötvuðum við að greinnilega óskyld stjörnuþoka í nágrenni við dulstirnið er að framleiða stjörnur á miklum hraða.“

Þessar athuganir hafa leitt til óvæntrar sýnar á kerfið. Á meðan engar stjörnur sjást í kringum svartholið, þá er fylgistjörnuþoka þess full af björtum og mjög ungum stjörnum. Stjörnuþokan er að framleiða stjörnur á hraða sem jafnast á við 350 sólir á ári, hundraðfalt meira en fyrir hefðbundna stjörnuþoku.

Fyrri athuganirnar höfðu sýnt að fylgi stjörnuþokan sé í raun og veru undir skotárás: dulstirnið skýtur út strók af virkilega orkuríkum eindum að fylgi stjörnuþokunni, meðfylgjandi er straumur af gasi á háhraða. Innspýting efnis og orku inní stjörnuþokuna bendir til að sjálft dulstirnið gæti verið hvetjandi fyrir stjörnumyndun og þ.a.l. býr til sína eigin stjörnuþoku; í þeirri mynd, þá hafa stjörnuþokur þróast frá gasskýjum sem hafa lent í orkuríkum straumum frá dulstirnum.

„Bæði viðfangsefnin munu sameinast í framtíðinni: dulstirnið er að hreyfast á hraða uppá aðein nokkur þúsund km/klst miðað við fylgistjörnuþokuna og fjarlægðin á milli þeirra er aðeins 22.000 ljósár,“ sagði Elbaz. „Þó að dulstirnið sé ennþá ‚nakið‘, þá mun það að lokum vera ‚klætt‘ þegar það sameinast stjörnuríkri fylgiþokunni. Það mun síðan að lokum enda inní stjörnuþokunni eins og öll önnur dulstirni.“

Þetta þýðir að hópurinn hefur bent á svarthols stróka sem hugsanlega aflgjafa við stjörnuþokumyndun, sem gæti einnig verið fulltrúi týnds hlekks í skilningi okkar á því af hverju massi svarthola sé meiri í stjörnuþokum sem hafa fleiri stjörnur.

„Nátturulegt framhald af vinnu okkar er að leita að álíka viðfangsefnum í öðrum kerfum,“ sagði Jahnke.

Stjörnusjónaukar framtíðarinnar munu geta leitað að þessum viðfangsefnum ennþá lengra í burtu.

[Heimild: ESO]

Viltu verða Marsbúi?

Nasa og Microsoft hafa í sameiningu búið til vefsíðu þar sem fólk getur skemmt sér meðan það lærir um og bætir við þekkinguna um Mars.

Með því að nota athuganir frá Mars verkefnum NASA, þá mun ‘Vertu marsbúi’ (e. be a martian), leyfa fólki að taka þátt sem borgaralegir vísindamenn í verkefnum eins og að bæta kortin af Mars, taka þátt í rannsóknarverkefnum og hjálpa vísindahópum við að rannsaka gögn frá rauðu plánetunni.

“Við erum á þeim stað í sögunni að allir geta verið könnuðir,” sagði Doug McCuistion, sem er yfir Mars verkefninu hjá NASA í Washington. “Þar sem svona mikið af gögnum koma frá Mars sem eru aðgengileg öllum, þá hefur könnun á Mars orðið sameiginlegt mennskt ferðalag. Fólk um allan heim getur bætt við sérhæfða vinnu nokkur hundruð manna sem vinnur við Mars verkefni og komið með upprunalegt framlag á eigin spýtur.”

Þáttakendur muna geta skoðað smáatriði stærsta gljúfurs sólkerfisins sem er staðsett á Mars. Notendur geta skoðað myndir af Valles Marineris gljúfrinu áður en þeir fara og kortleggja alla rauðu plánetuna. Samvinna þúsunda manna gæti hjálpað vísindamönnum við gerð mun betri korta.

Með því að telja gíga, þá gæti almenningur einnig hjálpað til við að ákvarða afstæðan aldur lítilla svæða á Mars. Í fortíðinni hefur verið vandi að telja gíga á Mars vegna þess fjölda af gígum sem er þar. Með framlagi sínu munu notendur vinna stig sem véldýra persóna þeirra fær.

“Iðnaðarleiðtogar eins og NASA og Microsoft hafa samfélagslega ábyrgð sem og hag af því að framfleyta vísinda og tæknimenntun,” sagði Walid Abu-Hadba hjá Microsoft. “Við erum spenntir yfir því að vera að vinna með NASA til að veita fólki tækifæri til að vinna með gögn frá Mars verkefnunum og til að auka áhuga og spennu meðal næstu kynslóðar vísindamanna og tæknifræðinga.”

Til að auka áhuga almennings þá er síðan einnig með sýndar sal þar sem notendur geta aukið þekkingu sína með því að spyrja spurninga um Mars og kjósa hverjar þeirra eru áhugaverðastar fyrir samfélagið. Veffyrirlestrar frá Mars sérfræðingum munu síðan svara einhverjum af spurningunum. Önnur atriði á síðunni verða meðal annars gagnvirk tól til að skoða svæði á Mars og myndir um fólk sem rannsakar Mars á mismunandi vegu.

Til þess að verða partur af Mars samfélaginu þá geturðu skráð þig hérna.

[Heimild: JPL/NASA]

Gleðilegan Carl Sagan dag

Carl Sagan var prófessor í stjörnufræði og geimvísindum og yfir rannsóknarstofunni fyrir pláneturannsóknir við Cornell háskóla. Hann starfaði sem ráðgjafi hjá NASA og spilaði stóra rullu í stofnun SETI (Search for Extraterrestial Intelligence). Hann vann Pulitzer verðlaunin fyrir ritstörf og var hvað þekktastur fyrir Cosmos seríuna sína sem var sýnd á PBS. Auk fjölda verðlauna, viðurkenninga og heiðursgráðna vegna framlags síns, þá er hann talinn vera árangursríkasta opinbera andlit stjörnufræði og geimvísinda út um allan heim. Sagan dó í desember árið 1996.

Í dag 7. Nóvember er fyrsti árlegi Carl Sagan dagurinn og í tilefni af því sýnum við tvö youtube myndbönd með honum. Einnig hvetjum við alla til að horfa á Cosmos seríuna sem hefur elst einstaklega vel, sem og lesa bækurnar hans.
… skoða færslu »